Arayan Biyolog

4. ÇEKİRDEK (NUKLEUS)

22/5/2008 -Kategori: sitoloji

4. ÇEKİRDEK (NUKLEUS) VE

ÇEKİRDEKÇİK (NUKLEOLUS)

Çekirdek hücre içi tüm biyokimyasal olayları ve hücre bölünmesini yöneten merkezdir. Çekirdek

katılımla ilgili tüm materyallerin bulunduğu organeldir. Hücre için kesinlikle gereklidir.

Canlı hücrede çekirdek, parlak bir kesecik olarak ayırt edilir.

Hemotoksilin-Eozin gibi asit ve baz boya karışımları ile dokular boyandığında çekirdek mavi

mor renkte görünür. Bütün baz boyalarla çok iyi boyanırlar.

Çekirdeğin şekli genellikle hücre şekli ile uyumludur. Hücrede çoğunlukla orta (sentrik) yerleşimli

olup bir tanedir. Ancak karaciğer hücreleri, testisin erkeklik hormonu (=testesteron) salgılayan

leydig hücreleri gibi hücrelerde çok çekirdek olabilir. Çok çekirdekli hücrelere polikaryosit

denir.

Elektron mikroskobu ile dinlenme durumundaki (interfaz) bir hücrenin çekirdeğinde; çekirdek

zarı (karyoteka), çekirdek sıvısı (=karyoplazma), çekirdekçik (=nukleolus) ve kromatin ağı bulunur.

Çekirdek zarı, hücre zarı gibi çift katlıdır. İki ünit zarın arasında bir açıklık (=perinükleer aralık)

bulunur. İç zar düz yüzlüdür. Dış zara ise ribozomlar tutunmuştur. Çekirdek zarında yer yer delikçikler

(porus) gözlenir. Büyük büyültmelerde delikçiklerin açık olmadığı ve bir diyafram ile kapalı

olduğu gözlenir. Delikçikler çekirdek ve sitoplazma arasında seçici madde geçişini sağlar.

Çekirdek sıvısı sitoplazmadan daha yoğun bir sıvıdır. Kromatin ağı ve çekirdekçik arasındaki

boşlukları doldurur.

Çekirdekçik (=nukleolus): Çekirdek içinde sayıları bir veya bir kaç tanedir. Protein sentezinde

görevli ribozomal RNA'nın yapım yeridir. Çekirdekçiğin çevresinde zar bulunmaz. Çok ve

çabuk protein üreten hücrelerde gelişmiş olarak gözlenir. Bazik boyanma özelliğindedir.

Kromatin ağı başlıca DNA (dezoksiribonükleik asit) dan oluşur. DNA protamin ve histon gibi

proteinlerle ince uzun kromatin iplikçiklerini oluşturur. Işık mikroskobunda kromatin iplikçiklerinin

yaptıkları ağ, çok koyu (heterokromatin) ya da çok açık gözlenebilir (ökromatin). Elektron

mikroskobunda kromatin düzenli dağılmış tanecikler olarak belirir. Ayrıntılı incelemelerde ökromatinin,

kromatin tanecikleri seyrek dağıldıkları için açık renkte, heterokromatinin ise kromatin

taneciklerinin bir arada olması nedeniyle koyu renkle görülmektedir.

Metabolizma işlevinin çok hızlı olduğu hücrelerde örneğin sinir hücrelerinin çekirdeklerinde ökromatin

alanları fazla gözlenir.

5. HÜCRE İSKELETİ

Hücre iskeleti, hücrenin tipik şeklinin korunmasında, hücre hareketlerinin yerine getirilmesinde

ve hücre organellerinin hücre içinde yer değiştirmelerinde görev alır.

Mikrotübüller, mikrofilamanlar ve ara filamanlar hücre iskeletini oluştururlar.

Ayrı bir başlık altında topladığımız bu yapıları sitoplazma içinde de anlatmak mümkündür. Hücre

iskeleti unsurları organeller arasında bir çatı oluştururlar. Şekil 2.11'de görüldüğü gibi organellerin

çevresini bir ağ gibi kuşatırlar.

5.1. Mikrotübüller

Mikrotübüller protein yapıda olan, uzun, içi boş silindirik yapılardır. Çapları 24 nm'dir. Başlıca

görevleri hücresel asimetreyi korumak, hücre içi organel iletimine yardımcı olmak, bölünme

olayında kromozom hareketlerini sağlamak ve Golgi kompleksi ile endoplazmik retikulum arasında

materyal iletimini sağlamaktır.

Mikrotübüller bazı kompleks hücre organellerinin yapısına katılırlar. Bunlar hareketli silya

(kinosilya) kamçı (flagella) ve sentriollerdir. Mikrotübüller kinosilya, flagella ve sentriollere özel

bir düzende organize olmuşlardır.

Sentrioller bölünmeyen hücrelerde Golgi kompleksi ile çekirdek arasında çift olarak yer alır.

Sentrozom adını alan bu çift yapı 300-500 nm uzunlukta 150 nm çapında olup, silindirik şekillidir.

Sentrozom hücre bölünmesi sırasında mikrotübüllerin oluşturacağı iğ iplikçiklerinin yerinin

belirlenmesinde rol oynar.

5.2. Mikrofilamanlar

Mikrofilamanlar aktin molekülünden oluşan ipliksi yapılardır. 5-7 nm çapındadırlar. Hücrenin

fonksiyonu ve şekline göre çok sayıda aktin tipi bulunmaktadır. Aynı hücrede de aktin tipinde

çeşitlilik görülebilir. Mikrofilamanlar hücrede ekzositoz, endositoz, hücre göçü gibi hücre zarı

aktivitelerine katılarak, bölünme sırasında hücrelerin ikiye ayrılmasında bölünme noktasında

yüzük oluştururlar. Kas hücrelerinde kasılmayı sağlarlar ve sitoplazmada organel hareketlerine

eşlik ederler.

5.3. Ara Filamanlar

Ara filamanlar mikrotübüller ve mikrofilamanlara benzer şekilde olup 8-10 nm çapındadırlar.

Ara filamanları oluşturan proteinler birden fazladır. Örneğin epitel hücrelerinde sitokeratin bulunuken,

düz kas hücrelerinde desmin bulunur. Bu çeşitlilik kanser araştırmalarında önemlidir.

Ara filamanların bulundukları yere göre çeşitli görevleri vardır. Örneğin epitel hücrelerinde başlıca

görevleri mekanik sağlamlılık kazandırmak, su ve ısı kaybını önlemektir.

Canlı organizmalar hücre adı verilen birimlerden oluşmuştur. Hücreler biraraya gelerek dokuları,

dokular organları, organlar sistemleri geliştirirler. Organizmada şekil, çoğalma, yaşam süreleri,

büyüklük ve işlevleri yönünden farklı hücre tipleri bulunur. Bütün hücrelerin kimyasal bileşimi

su, proteinler, lipidler, karbonhidratlar ve elektrolitlerdir. Doğada bulunan elementlerin

az bir kısmı organizmada sürekli olarak bulunur ve temel yapı taşı görevi yapar.

Hücre hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek olmak üzere üç temel yapıdan oluşur. Hücre zarı,

hücrenin dış sınırını oluşturarak hücreye şekil kazandırır. Sitoplazma, çekirdek ve hücre zarı

arasında hücre organellerinin yer aldığı kısımdır. Hücre organellerinin arasını doldurur. Hücre

Özet

organellerini endoplazmik retikulum, ribozom, Golgi kompleksi, lizozom, peroksizom, mitokondriyon

ve sentrozom olarak belirtebiliriz. Sitoplazmada bu organellerden başka hücre iskeleti

olarak incelediğimiz mikrotübüller, mikrofilamanlar ve ara filamanlar ile paraplazmik maddeler

bulunur. Çekirdek ise hücrenin işlevlerinin kontrol edildiği ve kalıtım materyalinin bulunduğu

organeldir.

Yorum yaz! :: Arkadaşına Gönder!

0 yorum yazılmıştır