HÜCREDEN VÜCUDA
22/5/2008 -Kategori: embriyoloji
HÜCREDEN VÜCUDA
Cansız maddelerin hiyerarşik bir sistem içinde organizasyona girmesiyle ortaya çıkan canlı varlıklar bütünüyle iç içe bir sistemler manzumesidir. Her bir seviyede ayrı ayrı sistematik düzenlemeler görülür. Ancak farklı seviyedeki her bir organizasyon diğer seviyelerdekilerle de çok mükemmel bir birlik ve ahenk içinde bir canlının hayatını sürdürmesi için gerekli olan bütün yapı ve işleyişe ait vazifelerini aksatmadan yerine getirirler.
Bugün aklı başında, kaliteli bilim adamlarının ittifakla kabul ettikleri bu tespitin getireceği normal sonuç ise; bütün bu sistematik organizasyonu dizayn eden sonsuz bir ilim ve kudret sahibi Yaratıcı'nın varlığıdır.
Atomaltı parçacıklardan başlayarak, atomlar, moleküller, makromoleküller, hücre organelleri, hücreler. dokular, organlar, sistemler ve nihayetinde herşeyi ile tanı teşekküllü bir canlı vücudu ortaya koyan bu sistematik yapı sadece bu seviyede kalmayıp, bütün yer yüzündeki hayatı içine alan ekolojik dengelerin kurulmasına kadar genişler. Bu kadar geniş bir ilim ve kudretin tezahürünü görmeyip, kör tesadüften, şuursuz tabiatttan veya akılsız sebeplerden böyle işleri beklemek herhalde meseleyi gerektiği şekilde idrak edememenin veya çok basite indirgemenin bir sonucu olsa gerektir. Aklını ve vicdanını kaybetmemiş bilim adamları, bu tip bir ateistik görüşü kabul etmemektedirler.
Sanki aralarında anlaşmalar ve haberleşmeler varmış gibi atomlardan hücrelere ve hücrelerden vücuda kadar her taşın yerli yerine ve en ideal şekilde konulması, her moleküle en uygun yerin seçilmesi, her olayın tam zamanlamayla yerine getirilmesi ve bütün bunlan idrak edecek insanın yaratılması, herhalde oldukça mânidâr bir şey olmalıdır.
Vücudumuzdaki milyonlarca hücrenin birbirleriyle yardımlaşarak çalışması sayesinde hayatımızı sürdürmekteyiz. Bir canlı organizma (bu bir bakteri olabildiği gibi balina da olabilir) çok fazla sayıdaki farklı alt birimlerde gerçekleşen inanılmaz derecede kompleks olaylarla gelişimini sürdürmektedir. Her birim kendine has özellikler gösterir. Bu birimler daha büyük işler gören büyük birimleri oluşturduklarında tahmin edemediğimiz yeni özellikler kazanmaktadır (Örnek, H+ yakıcı. O- yanıcıdır, ama su, ne yanıcı ne de yakıcıdır. Aynı şekilde elektron, proton ve nötronlardan oluşan atomların oluşturduğu hücrelerimizin bazısı beyne ait fonksiyonları, bir kısmı karaciğere has görevleri, bazıları da böbreklere ait fonksiyonları yapmaktadır). Tek başına bir birim olan hücreler biraraya geldiklerinde hareket, elastikiyet, üreme, sinirsel ileti, büyüme gibi özellikleri olan hücre gruplarını oluştururlar. Çok ahenkli bir sisteme sahip olan insan vücudunun hücre, doku, organ gibi parçaları tüm özellikleriyle bilinmesine rağmen, bu birimlerin nasıl bir araya gelip; göz, beyin, kemik, kas gibi organları oluşturduğu; temelde
C, H, O, N, P gibi atomlardan oluşan organizmaların çok farklı fonksiyonları nasıl yerine getirdiği bilinmemektedir. Kısacası temelde atomlardan oluşan beyin dokusunun, duyma, düşünme, hissetme gibi yüzlerce olayı kusursuz bir şekilde başarması bilim adamlarının kafasını meşgul eden ve cevap bekleyen sorulardan biridir. Bilim dünyası son 10-20 yıldır hayatımız için vazgeçilmez olan DNA ve proteinler gibi bir çok molekülün özelliklerini araştırarak hayatın bilinmeyen yönlerini aydınlatmaya çalışmaktadırlar. Gerçekten şu an dünyanın en büyük projelerinden biri olan ve 2005 yılında bitirilmesi plânlanan "İnsan Genom Projesi" (HUGO)'nin amacı her bir hücre çekirdeğinde 100.000 adet olduğu tahmin edilen insandaki genlerin, tek tek görevlerinin ve yapılarının açıklanmasıdır. Bilim dünyası şu an insanda 15.000-20.000 arasında genin varlığından haberdârdır.
Yüzyıllardır yapılan çalışmalara rağmen araştırmacılar; atomların molekülleri nasıl oluşturduğunu, atomları molekül oluşturmaya iten gücün ne olduğunu ve bu cansız varlıkların biraraya gelip canlı hücre ve organları nasıl meydana getirdiğini tam olarak açıklayamamaktadır.
Yale Üniversitesi, New York Cold Harbor Lâboratuarı ve Almanya Max Planc Enstitüsü araştırmacıları, vücudumuzdaki yapılar, çok sistemli mimarî kurallara göre yapılan çevremizdeki mimarî harikalara kıyasla nasıl daha az yer kaplar, vücudumuzdaki ölen hücreler uzaklaştırılıp yerine yenileri yapılırken sistem mimarî yapı bozulmadan nasıl devam ettirilir gibi sorulara cevap aramaktadırlar.
Sözün özü canlılar dünyası gizemli sırrını hâlâ korumaktadır. Tüm teknik gelişmelere rağmen birçok konu hâlâ bilinmemekte ve bilinenler deryada katre oranında kalmaktadır.
İnsan vücudunda kan hücreleri hariç 10"'" kadar hücre vardır. Örneğin 1 mm3 kanda 5 milyon civarında alyuvar hücresi vardır. Her hücrenin merkezinde hücrenin beyni diyebileceğimiz çekirdek(nükleus) ve çekirdekte de DNA adı verilen genetik madde bulunur. Saç rengi, göz rengi, uzun-kısa boy, kan grupları gibi genetik bilgilerimiz çekirdekte paketlenmiş olarak bulunan 46 kromozoma paylaştırılmıştır. Çekirdekte paketlenmiş DNA'yı açacak olursak 2 m boyunda bir zincir elde ederiz.
Her kromozom üzerinde ise gen adı verilen genetik birimler vardır. 46 kromozomda 100.000 adet gen olduğu tahmin edilmektedir. Her genin özel bir görevi vardır. Örneğin; 11. ve 16. kromozomlarda kanımızda oksijen taşıyan hemoglobin proteininin esas yapısı olan globin proteinini sentezleyen genler, X kromozomunda renkli görmeyi sağlayan gen, yine X kromozomunda kaslarımızdaki distrofin proteinini sentezleyen gen, 6, kromozomda vücudumuzdaki demir metabolizmasını düzenleyen gen ve 7. kromozomda hücrelerimizdeki klor iyon trafiğini kontrol eden gen bulunmaktadır. Bu şekilde binlerce Örnek verilebilir.
Genlerin yapısına baktığımızda temelde onların topu topu 4 harfle yazılmış olduğunu görürüz. Adenin, guanin, sitozin ve timin bazı adı verilen bu dört harf; A. G. S ve T'dir. Bu dört bazın farklı sayı ve değişik dizilimleri ile milyarlarca kombinasyonlar elde edilmektedir.
İnsanda en küçük gen olan globin geninde haillerden 60.000 adet. insanda en büyük gen olan distrofin geninde bu harflerden 2.400.000 adet bulunmaktadır. Globin genindeki bu 60.000 adet harften sadece birinin olmaması veya bir harf yerine başka bir harfin girmesi (AATGSTTGGA şeklinde giderken örneğin en sondaki A nın olmaması ya da 3. sıradaki T nin yerine S gelmesi) yani gende bir mutasyon (başkalaşım) olması durumunda bütün genetik şifre bozulmakta ve karşımıza çok ciddi genetik hastalıklar çıkmaktadır. 100.000 adet gende bu şekilde birçok mutasyon olmakta fakat bunların çoğu haberitniz bile olmadan DNA tamir mekanizması ile düzeltilmektedir. Düzeltilemediği zaman ise hastalıklar oluşmaktadır. İşin ilginci bazı mutasyonlar hiçbir hastalığa neden olmazken, bazıları öldürücü olmakta, yine bazı mutasyonlar bir toplumda çok sık olurken, diğer bir toplumda çok nadir olmaktadır.
İşin daha ilginci trilyonlarca harften (ama sadece 4 harften) oluşan binlerce genimiz her an vücudumuzun en eyi şekilde hayatını sürdürmesi için büyük bir işbirliği ile çalışmakta, hatalı gen kısımları tamir edilmekte, yorulan ve yaşlanan hücreler vücuttan atılıp yerlerine yenileri yapılmakta ve bizim buna hiçbir müdahalemiz olmamaktadır. Gerek mimarî, gerekse estetik açıdan sistemli bir düzen kurulmuş ve hizmetimize verilmiştir. Bize düşen sadece bunlara şükretmektir.
Herhalde işin en kolay tarafı da bu olsa gerek...
Yorum (yok) Yorum yaz! Kalıcı Bağlantı
Embriyonik Gelişim
20/5/2008 -Kategori: embriyoloji
Embriyonik gelişim, eşeyli üreyen canlılarda görülen ve canlının, döllenme ile doğumu ya da yumurta veya kozadan çıkmasına kadar geçen süredeki gelişimi. Embriyonik gelişimin safhaları ve yeri canlıdan canlıya farklılık göstermekle birlikte, bu süreç genelde annenin veya annenin ürettiği bir yapı koruyuculuğunda geçer.
Hayvanlardaki embriyonik gelişimde 4 aşama görülür:
- Bölünme
- Şekillenme
- Değişim
- Büyüme
Bölünme [değiştir]
Bu aşamada alışılmışın dışında bir büyüklüğe sahip zigot, kendi genomunun aynısını taşıyan daha kücük hücreler üretmek amacıyla üstüste mitoz hücre bölünmelerini gerçekleştirir. Ancak ilk anda zigotun kendi genleri aktif durumda değildir (bkz: yazılım (biyoloji)). Bölünme, halen annenin daha önceden zigota döllenmemiş yumurta aracılığıyla verdiği proteinler ve haberci RNAlar (mRNA) aracılığıyla yine annenin genomunun kontrolündedir. Bölünme dönemi, blastosöl oluşumu ile sona erer.
Şekillenme [değiştir]
Bu aşamada, önceden bölünmüş hücreler mekansal değişimlerle kendilerini hücre kümeleri ve tabakaları haline getirir. Bu olaya gastrulasyon denir. Şekillenme sonrası hayvanlarda 4 düzlem meydana gelir:
- Ön ve arka (anterior-posterior eksen)
- Sırt ve karın (dorsal-ventral eksen)
- Sol ve sağ (rostro - caudal eksen)
- Yakın ve uzak (proximal-distal eksen)
- Bknz: Vücut eksenleri
Bu aşamada hücre katmanlarında değişim (differentiation) görülmezken, proteinlerin ve mRNAların hücreler arasında eşitsiz dağılımı sonucunda, ileride hangi hücrenin hangi hücre tipi olacağı belli olur. Bu olaya "kader belirlenmesi" (fate determination) denir.
Gastrulasyon, 3 eşey zarını oluşturur (germ layer). Bunlar;
Gastrula aşamasında, zigot artık kendi genlerini aktif hale getirir. Bu etkinliğe orta-blastosöl geçişi (mid-blastula transition) denir.
Değişim [değiştir]
Zamanla embriyodaki hücreler, yetişkin canlıdaki hücre tiplerini oluştururlar. Bu olaya değişim (differentiation) denir. Bu hücre tiplerinden bazıları; sinir hücreleri, kan hücreleri ve kas hücreleridir. Bu hücreler tabakalar halinde dokuları, dokular organları, organlar da sistemleri oluşturur.
Yorum (yok) Yorum yaz! Kalıcı Bağlantı